معابر و خیابان ها شریان های حیاتی شهرها و روستاهای هر کشوری هستند. شریانهایی که جانمایی و طراحی استاندارد و اصولی آنها باعث افزایش ارتباطات ، جابه جایی ها و افزایش کیفیت زندگی انسان ها خواهد شد. اما معابر و خیابان ها به تنهایی نمی توانند راه گشا باشند و بخش های دیگری به عنوان مکمل می بایست در کنار آنها باشند تا بتوانند به درستی مفید واقع شوند. یکی از مهمترین این بخش ها تابلوهای راهنمای مسیر، تابلوهای نام خیابان ها و تابلوهای علائم رانندگی هستند که بدون وجود آنها مشکلات بسیاری برای رانندگان به وجود خواهد آمد و بخش مهمی از هویت بصری شهرها را شامل می شوند. در این مقاله به بررسی اهمیت وجود این تابلوها ، مشکلات موجود در معابر ایران و استانداردهای آنها خواهیم پرداخت.

فراهم کردن اطلاعات لازم برای شهروندان جهت انتخاب مسیر و نحوه حرکت با توجه به علائم رانندگی از ملزومات یک سیستم ترافیکی با کیفیت است. با توجه به مقوله حرکت و سرعت، چنین سیستمی استانداردها، مشخصات ایمنی و فنی خود را دارد و از طرفی تابلوهای مسیریابی، به‌عنوان عناصری شاخص و واضح، نقش مهمی در تعیین منظر بزرگراه‌ها و خیابان‌های شهر دارند. مهم ترین کاربرد تابلوهای راهنمای مسیر در معابر شهری، مسیریابی سریع رانندگان برای انتخاب کوتاه ترین و بهترین مسیر جهت کاهش زمان سفر و دست یابی آسان تر به مقصد است. به منظور دستیابی به اهداف فوق این تابلوها باید از استانداردهای بین المللی تبعیت نماید تا مورد استفاده مراجعان سایر کشورها نیز باشد. از سوی دیگر چون ایران یکی از کشورهای عضو مقاوله نامه 1968 کنوانسیون وین در خصوص علایم راه ها است، بنابراین باید از اصول کلی حاکم بر طراحی و جانمایی تابلوهای هدایت مسیر مذکور در قوانین این مقاوله نامه تبعیت نماید.

نمونه استاندارد تابلوهای هدایت مسیر

نمونه استاندارد تابلوهای هدایت مسیر

مجموعه مبلمان شهری و از جمله تابلوهای راهنما، اجزاء و امکاناتی هستند که با ویژگی های مختلف خود (مثل شکل، رنگ، تعدد یا فراوانی، نوع قرار گیری مناسب و …) در ارتقای کیفیت و کمیت محیط، بهبود ویژگی های بصری و ارتقاء خوانایی، امور ترافیکی و حمل و نقل و رفع نیازهای مختلف، نقشی در خور توجه ایفا می کنند.طراحی و جانمایی صحیح تابلوهای هدایت مسیر موجب خواهد گردید تا رانندگان با صرف کمترین زمان و کمترین مسافت پیموده شده به مقصد خود برسند. جانمایی و طراحی صحیح تابلوهای هدایت مسیر علاوه بر کاهش مسافت و زمان سفر موجب خواهد گردید تا ایمنی در محدوده خروجی‌ها و ورودی‌ها ارتقا یابد.

برخی از مشکلاتی که تابلوهای نام معابر و راهنمای خیابان ها در سطح شهرها و جاده ها با آنها روبه رو هستند به قرار زیر است:

  • وجود علائم راهنمایی و رانندگی متناقض در سطح شهر

  • تراکم خارج از عرف این تابلوها در برخی معابر

  • جانمایی نادرست تابلوها در نقاط کور

  • پنهان شدن برخی تابلوها در پس شاخ و برگ درختان

  • آسیب‌های ظاهری مانند زنگ‌زدگی، شکستگی یا رنگ‌پریدگی تابلوها

  • نامتناسب بودن رنگ و اندازه متن تابلوهای نام معبر و ناخوانا شدن تابلو

  • کوچک بودن بیش از اندازه تابلوهای نام معبر و خیابان در بعضی شهرها

  • تفاوت در ظاهر یک نوع تابلو در سطح یک شهر و ایجاد ابهام

  • نبود پیوستگی میان تابلوهای مسیریابی به سمت مسیر مشخص

  • مشخص نبودن جهت هدایت تابلو در برخی از موارد

  • دو زبانه نبودن بسیاری از تابلوهای نام معابر و هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

این مشکلات باعث سردرگمی راننده ها در بزرگراه ها و خیابان ها می شود. رانندگان سردرگم نیز به ‌عنوان یکی از عوامل بروز تصادفات خسارت‌بار شناخته می‌شود. آسیب‌های ظاهری مانند زنگ‌زدگی، شکستگی یا رنگ‌پریدگی تابلوها چهره‌ نامناسبی را در معرض دید شهروندان قرار می‌دهد و شهر را با آلوگی بصری مواجه می کند.

بر اساس استانداردهای موجود، تابلوهای راهنما برای مؤثر بودن نیاز به چهار شرط اصلی دارند:

  1. نیازی را برآورده کنند.

  2. جلب توجه کنند و به هنگام شب به خوبی قابل رؤیت باشند.

  3. مفهومی را به طور صریح و روشن بیان نمایند

  4. در محل صحیح نصب شده تا زمان کافی جهت واکنش در اختیار قرار دهند.

از دیگر ویژگی‌های تابلوهای استاندارد این است که در معرض دید باشند تا افرادی که در شهر حرکت می‌کنند به سهولت این تابلوها را مشاهده کنند. ابعاد تابلوها باید طوری انتخاب شود که از مسافتی مناسب قابل رؤیت باشند. تابلوها و علائم شهری باید هر چند سال یکبار تعمیر و بازسازی و یا در صورت لزوم تعویض شوند. باید به هم پیوستگی داشته باشند، ضمن اینکه باید از نظر رنگ‌آمیزی و طراحی از فرمت خاصی تبعیت کنند که همه گیر و قابل فهم باشد. به‌عنوان مثال رنگ تابلوهای بزرگراهی سبز، معابر شریانی درجه یک و دو آبی و به همین ترتیب معابر گوناگون با اختصاص رنگ از یکدیگر تمیز داده شوند. اما این قاعده به‌طور دقیق رعایت نشده و نوعی به‌هم‌ریختگی در تابلوهای شهری مشهود است. مثلا رنگ تابلوهایی که مربوط به مکان های گردشگری و و تفریحی می باشد رنگ قهوه ای است اما در بسیاری از موارد تابلوهای نام مناطق صنعتی و مکان های اداری نیز با این رنگ مشخص شده است.

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مثلا در جاده ای روی تابلو نوشته شده «به دور برگردان نزدیک می​شوید» یا «یک کیلومتر تا دوربرگردان» و شما از آن یک کیلومتر، دو کیلومتر دیگر هم اضافه​تر رانندگی می​کنید، اما هنوز از دور برگردان خبری نیست. در این شرایط طبیعی است که راننده ممکن است گیج شده و همین کلافگی زمینه وقوع تصادف جبران​ناپذیری را برای او و راننده خودروی دیگری هم رقم بزند.

تابلوهای هدایت مسیر در  بزرگراه‌های درون شهری هم بدون مشکل نیستند. گاه اگر راننده مسیر را به اشتباه رد کند، چند کیلومتر باید اضافه طی کند تا شاید شانس بیاورد و تابلوی دیگری پیدا کند که مسیرهای جایگزین را نشان داده باشد.

راننده‌ای با اشاره به مشکلی که چندی پیش همراه خانواده در مسیر جاده اصفهان به شهرکرد با آن مواجه شده بود، تعریف می‌کند در طول مسیر به یک سه راهی رسیده که باید یکی از راه‌ها را برای رفتن به شهرکرد انتخاب می‌کرده است، اما دریغ از یک تابلو که به او نشان دهد کدام راه درست است.این راننده در نهایت پس از توقف طولانی بر سر سه راهی، با دیدن یک رهگذر می‌تواند نشانی دقیق را از وی بپرسد، اما معلوم نیست اگر بر سر چنین چند راهی‌هایی از رهگذر یا اهالی محلی خبری نباشد که به داد مسافران برسند، رانندگان برای پیدا کردن مسیر درست از چه کسی باید کمک بگیرند؟ تصور تقاطع های بدون تابلوهای هدایت مسیر، مانند شهر بی هویت است که شهروندان و رانندگان آن مدام باید برای رسیدن به مقصد توقف نموده و از دیگران نشانی معبر مورد نظر خود را سؤال نمایند. وجود تابلوهاي راهنماي مسير مانع از توقف هاي بيجا و تغيير مسيرهاي ناگهاني جهت انتخاب مسير رانندگان شده و سبب مي گردد تا ظرفيت معابر افزايش يافته و آلودگي هوا کاهش يابد.

در مواردی هم این تابلوها در محل مناسب جانمایی نشده‌اند یا اطلاعاتی که روی آن عنوان شده، صحیح نیست. برخی تابلوهای رانندگی نیز درست بر روی خروجی‌ها نصب شده اند و اجازه تصمیم گیری به موقع را به راننده‌ها نمی دهند. از جمله استانداردهایی که باید در طراحی و جانمایی تابلوها رعایت شود به قرار زیر است:

  • آدرس دهی و ارايه اطلاعات در تابلوهای راهنمای مسیر باید به نحوی انجام گیرد که برای یک راننده تازه وارد به مسیر همانند

    راننده ای که مسیر را در اثر تجربه آموخته است، انتخاب مسیر به راحتی و بدون تأخیر و کاهش سرعت یا انحراف ناگهانی میسر شود تا اختلال و آشفتگی در جریان ترافیک به دنبال نداشته باشد.

  • تابلوي راهنماي مسير بايد در فاصله اي قابل درك و رؤيت نصب شده باشد تا راننده در فرصت مناسب موقعيت مورد اطلاع رساني را درك و به راحتي تصميم گيري نمايد.

  • تابلوهاي راهنماي مسير بايد شرايط فوق را به طور یكسان در شرايط جوي و مقاطع زماني مختلف (روز يا شب) فراهم نمايد.

  • رعايت اصل یک نواختي و هم شكلي به نحوي كه استفاده كنندگان از مسير را در به كارگيري صحيح قوانين و مقررات راهنمايي و رانندگي هدايت نمايد.

  • توجه به تداوم اطلاع رساني از طريق تكرار بهينه تابلوها و مقاصد در تابلوها مهم است (اصل پيوستگي).

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

مشکلات تابلوهای هدایت مسیر

امید است که با گسترش استانداردهای طراحی در استفاده از تابلوهای مسیریابی و علائم رانندگی در همه معابر و جاده های شهرهای ایران بتوان به سمت معابر و شهرهای استاندارد و افزایش کیفیت زندگی شهروندان پیش رفت.

در زیر دو فایل معرفی استانداردهای تابلوهای هدایت مسیر و تابلوهای انتظامی برای کسب اطلاعات بیشتر قرار داده شده است.

 دانلود فایل استانداردهای تابلوهای هدایت مسیر معابر شهری

 دانلود فایل استانداردهای تابلوهای انتظامی